Artemis: NASA en güçlü roketini Cumartesi günü Ay’a göndermeyi deneyecek

Artemis

Kaynak, Getty Images

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) mürettebat taşımak için tasarlanan Orion kapsülünü yarın uzaya fırlatmayı planlıyor. Orion’un fırlatılışıyla beraber Ay’a gitmek için tekrardan devasa bir adım atılması hedefleniyor. Florida eyaletindeki Cape Canaveral’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılacak olan SLS-Orion uzay aracı, Ay’ın çevresinde mürettebatsız 6 haftalık kontrol uçuşu gerçekleştirip Dünya’ya dönecek.

“Artemis 1” olarak adlandırılan SLS-Orion’un ilk seferi, NASA astronotlarını taşıyacak kadar güvenilir olup olmadığının bir denemesi olacak.

NASA’nın Pazartesi günü yapmış olduğu ilk tecrübe etme motor arızası sebebiyle başarısızlıkla sonuçlanmıştı.

Verileri inceleyen NASA mühendisleri probleminin sensör verilerinin yanlış aktarılmasıyla ilgili bulunduğunu ve bunun yeni denemede aşılabileceğini belirttiler.

Geliştirdikleri çözüm, geri sayım başlarken motorların soğutma sürecinin başlatılmasını kapsıyor.

Roketin yarın Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde mahalli saatle 14:17’de (TSİ 20:17) fırlatılması planlanıyor. Bu fırsat penceresinin 2 saat açık kalması umut ediliyor doğrusu ekibin roketi dünya atmosferinden çıkarması için iki saati olacak.

Her şey planlandığı benzer biçimde giderse NASA, “yeni neslin Apollosu” olmasını ummuş olduğu uzay görevini başlatmış olacak.

Artemis nedir?

Dünyanın en güçlü ve karmaşık roketi olarak tanıtılan Uzay Fırlatma Sistemi SLS, NASA’nın, 1960’lar ve 70’lerdeki Apollo ay programı esnasında uçurulan Saturn V’den bu yana inşa etmiş olduğu en büyük yeni dikey fırlatma sistemi.

Orion, Ay ve çevresinde 42 günlük insansız bir misyonu tamamlamak suretiyle gönderiliyor ve 10 Ekim’de San Diego açıklarında Büyük Okyanus’a inerek ilk görevini tamamlayacak.

Öncelikli hedef, 50 yıl aradan sonrasında insanı tekrardan Ay yüzeyine götürmek. Sadece bundan ibaret değil; NASA, planlanan 9 Artemis göreviyle gözünü oldukca daha ötelere, Mars’a doğru çoktan çevirdi.

Orion’un Cumartesi günü başlaması planlanan Ay görevi mürettebatsız olarak yapılacak sadece her şey yolunda giderse astronotlar 2025’ten itibaren daha karmaşık görevler için gemiyi kullanacaklar.

Astronot Randy Bresnik, “Artemis I uçuşuyla yaptığımız her şeye, mürettebatlı yapılacak Artemis II uçuşundaki ihtimaller içinde riskleri azaltma gözüyle bakıyoruz” yorumunu yapmış oldu.

RS25

Kaynak, NASA

İlk denemesi niçin başarısız oldu?

Pazartesi günü meydana getirilen ilk denemede ilkin fırlatma aracına sıvı hidrojen yakıtı yüklenmesi esnasında problemler yaşandı. Yakıt doldurma operasyonu esnasında sızıntı yaşandı.

Mesele çözülse de 3 numaralı motorun sıcaklığı istenilen seviyeye indirilemedi.

SLS roketinin çekirdek aşamasında 4 tane RS-25 motoru bulunuyor. Bunlar Uzay Mekiği Ana Motoru (SSME) olarak da biliniyor ve NASA, 1981-2011 yılları arasındaki Uzay Mekiği programında kullandığı motorları tekrardan kullanıyor.

BBC’ye konuşan NASA astronotu Stan Love, yaşanmış olan teknik sorunların, “bilhassa yepyeni bir uzay aracının ilk uçuşu için oldukca yaygın bulunduğunu” söylemiş oldu.

Büyük bir ilgiyle takip edilen fırlatma anından saatler ilkin yüz binlerce şahıs Florida’nın Cape Canaveral şehrine akın etti.

Bu kişiler içinde ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris de vardı.

Harris, Artemis Programı’nın yeni bir “son zamanların başlangıcı” bulunduğunu belirtmiş, misyon için “tüm adam ve hanımefendilere yarar sağlayacak bir vizyon ve esin verici bir yenilik” demişti.

NASA niçin Ay’a roket gönderiyor?

NASA, Ay misyonu için yeni teknolojileri kullanarak Artemis programıyla geri dönme sözü vermişti.

Artemis, Yunan mitolojisinde Apollo’nun ikiz kız kardeşi ve Ay Tanrıçası olarak biliniyor.

Artemis

Kaynak, Getty Images

Ajans, Ay’a geri dönmenin 2030’larda Mars’a insan göndermenin önünü açacağını ve süreci kolaylaştıracağını düşünüyor.

SLS ve Orion üstünde 10 yıldan uzun süredir çalışılıyor. Her biri için bugüne dek 20 milyar dolardan fazla harcama yapılmış oldu.

Orion, daha ilkin bir kez, 2014’teki tecrübe etme uçuşunda Dünya’nın çevresinde hareket etmişti.

SLS-Orion’un insanlı ilk misyonu Artemis 2 için 2024 hedefleniyor. Ay’ın yüzeyinde 1972’den sonrasında ilk kez insanların ayak basacağı Artemis 3 projesi için de 2025 sonu planlanıyor.

NASA hemen hemen Artemis 2 ve 3 misyonları için astronotları belirlemedi. Sadece Ay’ın yüzeyinde nereye iniş yapılabileceğine dair bilgileri paylaştı. 13 bölge belirleyen NASA, ilk misyon tamamlandıktan sonrasında bunların arasından tercih meydana getirecek.

Aslolan hedef Ay’ın devamlı karanlıkta olan ve milyarlarca senedir oluşan donmuş su kütlelerinin olduğu tahmin edilen bölgelerini keşfetmek. Bu buzların ileride içme suyu yada yakıt olarak kullanılabileceği öngörülüyor.

artemis

Kaynak, MAXAR TECHNOLOGIES

Program niçin eleştiriliyor?

NASA’nın Artemis görevi, orijinal takviminin gerisindeyken orijinal bütçesini aşması ve sürdürülebilirliği yönündeki sual işaretleri sebebiyle eleştiriliyor.

Artemis göreviyle Ay’a insanlı ilk yolculuğun 2024’te yapılması planlanıyordu.

Sadece NASA, e-ticaret devi Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un uzay girişimi Blue Origin şirketinin açmış olduğu dava, Covid-19 pandemisi ve fonlamada yaşanmış olan problemler sebebiyle bu görevi 2025’e ertelediğini deklare etti.

Bunların yanında SLS roketinin Ocak 2021’de meydana getirilen testleri de başarısız olmuştu.

SLS roket programının 23,8 milyar dolarlık faturası münakaşa mevzusu olurken, her bir fırlatışın 4 milyar doları aşan bütçesi NASA’nın kendi müfettişi tarafınca bile “sürdürülemez” olarak nitelendirilmişti.

NASA Artemis misyonu için 2025 yılına kadar 93 milyar dolar harcanacağını öngörüyordu.

Bunlara ek olarak NASA’nın eski yöneticilerinden Lori Garver benzer biçimde, ajansın milyarlarca dolar bütçe ayırdığı görevin uzay seyahati açısından daha devrimsel olması icap ettiğini düşünenler de var.

Garver, NASA’nın SLS için halihazırda haiz olduğu motorları yenilemek ya da iyi mi yapılacağını bilmiş olduğu yakıt tanklarını tekrardan yapmak için kaynak ayırmak yerine fırlatma maliyetlerini aşağı çekmek ya da daha sürdürülebilir programlar geliştirmek için tekrardan kullanılabilir teknolojilere yatırım yapabileceğini söylüyor.

BBC Bilim Muhabiri Rebecca Morelle’in analizi

Artemis yeni neslin Apollo’su mu olacak?

Neil Armstrong ve Buzz Aldrin’in 1969 senesinde Ay’da attıkları ilk adımlar uzay araştırmalarının altın çağını başlattı.

Apollo programı, gezegenimize ve insanlığa olan bakışımızı değiştirdi. Bundan 50 yıl sonrasında, insanlık tekrardan gözünü Ay’a dikti. Artemis’in Apollo görevine şahit olmayan jenerasyonlara esin vermesi umuluyor.

Artemis ile belirlenen yeni görevler 50 yıl öncesinden oldukça değişik. NASA, Ay’a ilk hanım ve ilk siyah astronotu göndermeyi planlıyor. Bu, uzay araştırmalarının her insana açık olduğu mesajını taşıyacak. Ve Ay yüzeyi bir tek başlangıç olacak. NASA’nın hedefi Mars’a ulaşmak.

Bugünkü fırlatışı seyretmek suretiyle Kennedy istasyonu yakınındaki plajlar ve geçitlerde 200 binden fazla insan olacağı öngörülüyor.

SLS, tabandan 39,1 meganewtonluk kuvvetle fırlatılacak. Uygulanan güç, 1960 ve 70’lerde Apollo astronotlarını Ay’a gönderen Satürn V roketlerine uygulanandan ortalama yüzde 15 daha çok. Başka bir deyişle, SLS’nin motorları kalkışta ortalama olarak 60 tane Concorde tipi süpersonik jeti güçlendirmeye kafi gelecek kadar güç sağlıyor.

Uçuşla ilgili mühendis ekibi en oldukca endişelendiren şeyse, Orion’un ısı kalkanının Dünya atmosferine tekrardan girişinde karşılaşacağı yüksek sıcaklıkla başa çıkıp çıkamayacağı.

Orion’un atmosfere giriş hızının saatte 38 bin km olacağı öngörülüyor. Bu, ses hızının 32 katı.

Havacılık ve uzay endüstrilerinde etkinlik gösteren Lockheed Martin’in Orion program yöneticisi Mike Hawes, mekiği korumuş olan güçlendirilmiş karbonun ortalama 1600C derecedede denendiğini sadece yeni görevinde 2200C ile karşılaşacağını söylüyor.

Artemis I görevinin önceliklerinden biri de ısı kalkanının kontrol edilmesi.

YILDIRIM

Artemis’in ilk uçuşu bir tek NASA için değil, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) için de bir dönüm noktası.

ESA, Orion kapsülünü uzayda iten arka kısım olan servis modülünü sağlamış oldu. Avrupa, bu katkıyla vatandaşlarının Ay’ın yüzeyine yapılacak yolculuklara dahil edileceğini umuyor.

Bugün Artemis IX’e kadar olan görevler planlanmış durumda.

Bu aşamada Ay’da astronotların kullanımına hazır yaşam alanları ve gezici araçlar olacağı öngörülüyor.

Fakat Artemis, insanları Mars’a götürme hedefinde bir kanıtlama görevi olarak görülüyor.

NASA yöneticisi Bill Nelson, bu hedef için 2033 yılı hedefinin ABD eski başkanı Barrack Obama tarafınca belirlendiğini söylüyor ve ekliyor:

“Program onu izleyen tüm hükümetler tarafınca desteklendi ve bildiğime göre bunun için gerçekçi süre dilimi 2030’ların sonu, bir ihtimal 2040.”

Yoruma kapalı.